Algemene informatie

Laatste update op 8 mei 2017 om 8u48

Snel naar

    In Nederland zijn vier langwerkende anticholinergica (LAMA's, long acting muscarinic antagonists) op de markt:

    de nieuwere middelen

    en het oudere middel

    • tiotropium (Spiriva®, Tiotrus®) dat sinds 2002 op de markt is

    Daarnaast zijn er van de LAMA's diverse combinatiepreparaten met langwerkende bèta-agonisten (LABA's, long acting bèta-agonists) verkrijgbaar. Meer informatie over de combinatiepreparaten vindt u op de pagina's LABA/LAMA.

    Alle LAMA's zijn geregistreerd als langwerkende luchtwegverwijder voor de onderhoudsbehandeling van chronische obstructieve longziekte (COPD). Tiotropium is daarnaast ook geregistreerd voor de onderhoudsbehandeling van astma bij patiënten die het afgelopen jaar een of meer ernstige exacerbaties hebben gehad, in combinatie met een inhalatiecorticosteroïd en een LABA. Alle LAMA's worden zonder aanvullende voorwaarden vergoed.

    De NHG-Standaard COPD (2015) adviseert bij het voorschrijven van een LAMA te kiezen voor tiotropium. De NHG-Standaard Astma bij volwassenen (2015) ziet geen plaats voor LAMA's bij de behandeling van astma in de eerste lijn.

     

    Werkzaamheid

    Middelen voor de behandeling van COPD worden beoordeeld op hun effect op de longfunctie (FEV1), exacerbatiefrequentie en ervaren klachten.

    De NHG-Standaard COPD (2015) concludeert dat aclidinium geen meerwaarde heeft boven andere langwerkende luchtwegverwijders. Het verschil tussen aclidinium en placebo is niet klinisch relevant wat betreft longfunctie, het aantal exacerbaties en het effect op de kwaliteit van leven. Op basis van de registratiestudies concludeert de NHG-Standaard COPD (2015) dat glycopyrronium non-inferieur is aan tiotropium. De NHG-Standaard COPD (2015) doet geen uitspraken over umeclidinium.

    De Cochrane review van Ni et al. uit 2014 geeft aan dat vergelijking van aclidinium met andere middelen niet goed mogelijk is vanwege het ontbreken van vergelijkende onderzoeken. Er zijn nog geen Cochrane-reviews over glycopyrronium en umeclidinium bij COPD.

    Via indirecte vergelijkingen concluderen Karabis et al. in 2013 dat aclidinium, glycopyrronium en tiotropium niet significant verschillen in hun effecten op longfunctie en ervaren klachten bij patiënten met COPD. Eveneens op basis van indirecte vergelijkingen concluderen Ismaila et al dat aclidinium, glycopyrronium, tiotropium en umeclidinium vergelijkbaar zijn qua effectiviteit op het gebied van longfunctie (dal-FEV1) of ervaren klachten, gemeten met de Transition Dyspnea Index (TDI, mate van benauwdheid) en St. George's Respiratory Questionnaire (SGRQ, ervaren klachten). Deze analyse is gefinancierd door GlaxoSmithKline, de fabrikant van umeclidinium.

     

    Veiligheid

    De meest voorkomende bijwerkingen van LAMA's zijn droge mond, irritatie van mond en keelholte, hoest, misselijkheid en hoofdpijn. Andere anticholinerge bijwerkingen komen weinig voor, omdat de systemische beschikbaarheid heel laag is. Er zijn geen duidelijke verschillen in bijwerkingen tussen de nieuwe LAMA's en tiotropium. Naar de effecten van LAMA's op cardiovasculaire aandoeningen verrichten de fabrikanten nader onderzoek.

    Bijwerkingen van LAMA's kunt u melden bij het Bijwerkingencentrum Lareb.

     

    De praktijk

    Aclidinium wordt tweemaal daags per inhalatie toegediend. Glycopyrronium en umeclidinium worden eenmaal daags per inhalatie toegediend, evenals tiotropium.

    Aclidinium en umeclidinium zijn alleen beschikbaar als multidose poederinhalator. Glycopyrronium is alleen beschikbaar als singledose poederinhalator. Tiotropium is beschikbaar als multidose soft mist inhalator en singledose poederinhalator.

    Patiënten met een cardiovasculaire voorgeschiedenis, urineretentie of nauwe kamerhoekglaucoom moeten voorzichtig zijn bij het gebruik van LAMA's.

     

    Gebruik

    Een goede inhalatietechniek is cruciaal voor de werking van de medicatie. Voor de inhalatie-instructie zijn de protocollen van de Long Alliantie Nederland (LAN) te gebruiken. De inhalatietechniek is ook als filmpje door de gebruiker en zorgverlener na te zien. Ten slotte zijn op de site gebruiksaanwijzingen van alle inhalatoren beschikbaar. Deze materialen zijn mogelijk gemaakt door de farmaceutische industrie en zorgverzekeraar VGZ. Op apotheek.nl vindt u ook inhalatie-instructies.

     

    Achtergrond aandoening

    Bij COPD treedt een (merendeels) irreversibele, progressieve luchtwegobstructie op, waarvan roken de belangrijkste oorzaak is.

     

    Werkingsmechanisme

    LAMA's remmen het effect van acetylcholine door competitieve blokkade van muscarinereceptoren. Remming van deze receptoren leidt tot relaxatie van de tracheale en bronchiale spieren, waardoor de luchtwegen verwijden.

     

    Literatuur

    • NHG. NHG-Standaard COPD (2015). 
    • NHG. NHG-Standaard Astma bij volwassenen (2015). 
    • EMA. SmPC aclidinium. 18 januari 2017. 
    • EMA. SmpC glycopyrronium. 22 november 2016. 
    • EMA. SmPC umeclidinium. 20 januari 2017.
    • CBG. SmPC tiotropium. 20 november 2014.
    • Ni H et al. Aclidinium bromide for stable chronic obstructive pulmonary disease.Cochrane Database Syst Rev. 2014;9:CD010509.
    • Karabis A et al. Comparative efficacy of aclidinium versus glycopyrronium and tiotropium, as maintenance treatment of moderate to severe COPD patients: a systematic review and network meta-analysis. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2013;8:405-23.
    • Ismaila et al. Comparative efficacy of long-acting muscarinic antagonist monotherapies in COPD: a systematic review and network meta-analysis. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2015;10:2495-517. 

     

    Discussie